Μακεδονική φάλαγγα: Ένας από τους πιο ισχυρούς σχηματισμους στην αρχαιότητα

Η Μακεδονική Φάλαγγα αποτελούσε τον χαρακτηριστικό τρόπο παράταξης μάχης, αρχικά των Μακεδόνων και στη συνέχεια όλων των κρατών των Επιγόνων, επί 2 αιώνες (μέσα 4ου – μέσα 2ου αιώνα π.Χ.).

Συγκρότηση

Τη φάλαγγα συγκροτούσαν ελεύθεροι επαγγελματίες της Μακεδονίας, είτε μικροϊδιοκτήτες αγρότες, είτε αστοί των πόλεων. Σύμφωνα με την διαίρεση από τον Φίλιππο, η επικράτεια διαιρέθηκε σε 12 στρατολογικές περιφέρειες, από τις οποίες αντίστοιχα προέρχονταν οι τάξεις της φάλαγγας.

Για να δείξει τη σημασία που προσέδιδε ο βασιλιάς στους πεζούς, τους ονόμασε πεζέταιρους, σε αντιστοιχία με τους εταίρους, έφιππους αριστοκρατικής καταγωγής

Οργάνωση

Η βασική μονάδα κατά τον 4ο αιώνα ήταν η Τάξη (1500 άνδρες), υπό τον ταξίαρχο.

Υπομονάδα της, το σύνταγμα (256) υπό το συνταγματάρχη, οι άνδρες του οποίου τάσσονταν σε βάθος 16 ζυγών, σχηματίζοντας το Λόχο, με μέτωπο άλλων 16, σχηματίζοντας το τετράγωνο του συντάγματος. Πρώτος σε κάθε λόχο ήταν ο διοικητής του, ο Λοχαγός και τελευταίος ο υποδιοικητής του, ο Ουραγός.

Άλλοι αξιωματικοί ήταν ο Ημιλοχίτης (διοικητής 8 ανδρών) και ο Ενωμοτάρχης (4).

Κάθε τάξη συγκροτούνταν από 5-6 Συντάγματα, ενώ 32 τάξεις συγκροτούσαν ένα Κέρας.

Όλη η παράταξη αποτελούνταν από τα δύο Κέρατα (αριστερό – δεξιό, συνολικά 64 τάξεις).

Μετά την εποχή του Αλεξάνδρου, τόσο στη Μακεδονία όσο και στα κράτη των Διαδόχων, η βασική διαίρεση της φάλαγγας ήταν σε δύο κέρατα, τους Χαλκάσπιδες και τους Αργυράσπιδες, ενώ η διαίρεση σε τάξεις ατόνησε.

Η προέλευση κάθε τάξης από συγκεκριμένη περιοχή συνέβαλλε στο να σφυρηλατείται καλύτερα το πνεύμα της ομάδας και να εξασφαλίζεται καλύτερη απόδοση της φάλαγγας.

Στην φάλαγγα, εκτός από τους φαλαγγίτες πεζέταιρους, ήταν δυνατόν, ανάλογα με τις απαιτήσεις της μάχης να συμμετέχουν και οι Υπασπιστές.

Οπλισμός

Αμυντικός Οπλισμός

Περικεφαλαία

Η περικεφαλαία ήταν θρακικού/φρυγικού τύπου, βαμμένη σε διάφορα χρώματα. Επί Αλεξάνδρου, χρησιμοποιείτο κυρίως η βοιωτική, ενώ ακόμα σε χρήση ήταν και χαλκιδικού ή αττικού τύπου, ακόμα και λακωνικοί πίλοι. Τον 4ο αιώνα στις φρυγικές, συχνά προσαρμόζονταν παραγναθίδες με σχήματα γενιάδας ή μουστακιού, καλύπτοντας όλο το πρόσωπο. Τα κράνη των αξιωματικών έφεραν λοφία (αλογουρές συνήθως λευκές), ενώ επί Αλεξάνδρου, οι διακριθέντες στη μάχη είχαν στεφάνι,χρυσό ή αργυρό

Θώρακας

Ο θώρακας ήταν μεταλλικός, μυώδης για τις πρώτες σειρές, Λινοθώρακας, ενισχυμένος με μεταλλικά ελάσματα ενίοτε για τις επόμενες. Ενίοτε και φολιδωτός, για τους ευπορότερους. Κάτω από το θώρακα έφεραν κοντό χιτώνιο

Κνημίδες

Οι κνημίδες ήταν χάλκινες, παρόμοιες με αυτές των παραδοσιακών οπλιτών σε σχήμα

Ασπίδα

Έφεραν ασπίδες μικρότερες απ’τους νότιους Έλληνες οπλίτες (το όπλον), περίπου 60 εκ., κυρτότερες, χωρίς στεφάνη, την οποία αναρτούσαν στον ώμο αφήνοντας έτσι ελεύθερα τα δύο χέρια για να χειριστούν τη σάρισα.

Επιθετικός Oπλισμός

Σάρισα

Ήταν μακρύ δόρυ από ξύλο κρανιάς, με μήκος 5,5 μ.(έφτανε έως 6,5) και βάρος ως 8 κιλά. Οι πρώτες 5 σειρές της φάλαγγας κρατούσαν ελαφρά σηκωμένες τις σάρισες, με σκοπό να πλήξουν τους αντιπάλους ή τα άλογά τους κατά πρόσωπο.

Οι επόμενες 11 σειρές είχαν υψωμένα τα δόρατα, σχηματίζοντας έτσι ένα δάσος από σάρισες. Επειδή η σάρισα ήταν τόσο μακριά, οι πεζεταίροι είχαν πλεονέκτημα σε σχέση με τους κανονικούς οπλίτες και τους Πέρσες διότι μπορούσαν να κρατήσουν τους εχθρούς σε μεγάλη απόσταση και να τους πλήττουν χωρίς να κινδυνεύουν από τα κοντύτερα δόρατα των εχθρών.

Μακεδονική Φάλαγγα σε σχηματισμό επίθεσης

Ξίφος

Τα ξίφη ήταν συνήθως ίσια, κοντά και πλατύστομα. Σπανιότερα μακρύτερα και ελαφρώς κυρτά-κοπίδες. Το ξίφος χρησιμοποιόταν σε περιπτώσεις που η σάρισα διαλυόταν ή οι εχθροί κατόρθωναν να σπάσουν την παράταξη της φάλαγγας, και χρειαζόταν να κάνουν μάχη σώμα με σώμα.

Τακτική – Στρατηγική

Σχηματισμοί

Οι σχηματισμοί στη μακεδονική φάλαγγα περιελάμβαναν:

Πύκνωση: βάθος 16 ανδρών

Συνασπισμός: 8 (όπως η νοτιοελληνική φάλαγγα)

Βάθος: 32 (σπάνια)

Η φάλαγγα μπορούσε να ταχθεί με ευθύ μέτωπο, λοξά ή σε άλλο σχηματισμό (τοξωτά, σφηνοειδώς, τετράγωνα) κατά τον 4ο και 3ο αιώνα π.Χ. Τον 2ο αιώνα ήταν δυνατή μόνο η ευθεία παράταξη.

Κύρια αποστολή της Μακεδονικής Φάλαγγας στο πεδίο της μάχης, ήταν να καθηλώσει τα αντίπαλα στρατεύματα, να τα αγκιστρώσει, παίζοντας έτσι αμυντικό ρόλο, ή να τα πιέσει δημιουργώντας μια τακτική βάση ανάπτυξης επιχειρησιακών κινήσεων για το υπόλοιπο στράτευμα.

Στην επίτευξη αυτού του στόχου, ασφαλώς συνέβαλλε και η καθίζηση του ηθικού που προκαλούσε στους αντιπάλους.

Τακτική

Υπό τη διοίκηση του Φιλίππου Β’ της Μακεδονίας και του γιού του Μ. Αλεξάνδρου, η Μακεδονική φάλαγγα ήταν ισχυρότατος σχηματισμός. Αυτοί οι άνδρες μπόρεσαν να κατανοήσουν και να εκμεταλλευτούν τα πλεονεκτήματά της χωρίς να εκθέσουν στον αντίπαλο τις αδυναμίες της.

Κατά την Ελληνιστική περίοδο συγκρούσθηκαν μεγάλες φάλλαγες σαρισσοφόρων με ποικίλα αποτελέσματα, ωστόσο ο ρόλος του βαρέος ιππικού πολλές φορές έκρινε εκείνες τις μάχες.

Ο Μολοσσός βασιλιάς Πύρρος πρώτος αντιμετώπισε με φάλαγγα τις Ρωμαϊκές λεγεώνες πετυχαίνοντας οριακές νίκες, που όμως, σε μεγάλο βαθμό οφείλονταν στους ελέφαντές του. Οι Ρωμαίοι συνέτριψαν αργότερα τους στρατούς των Ελληνιστικών βασιλείων, καθώς οι πιο ευέλικτες λεγεώνες τους γνώριζαν πως να αντιμετωπίσουν τις φάλαγγες σαρισσοφόρων.

Κύριο πλεονέκτημα της Μακεδονικής φάλαγγας υπήρξε η τρομερή δύναμη κρούσης που παρέτασσε στο εμπρόσθιο τόξο, καθώς οι σάρισσες των τριών πρώτων σειρών εκτείνονταν τουλάχιστον πέντε μέτρα μπροστά από το μέτωπό της. Το βάθος των ανδρών της έδινε μια ακαταμάχητη ορμή που ήταν πρακτικά αδύνατο να σταματηθεί από μπροστά.

Κύρια μειονεκτήματα της Μακεδονικής φάλαγγας υπήρξαν τα εκτεθειμένα πλευρά της και η αδυναμία άμυνας σε περίπτωση διάσπασης ή ρήγματος.

Οι φαλαγγίτες δεν διέθεταν ούτε τον οπλισμό ούτε την εκπαίδευση για να αντιμετωπίσουν εκ του συστάδειν αντιπάλους με ροπή στην ξιφομαχία, όπως οι λεγεωνάριοι με τις ευέλικτες ασπίδες τους (scutum) και τα φονικά κοντά ξίφη τους (gladius).

Γνωρίζοντας τα παραπάνω, οι Φίλιππος Β’ και Μ. Αλέξανδρος στην πραγματικότητα δεν χρησιμοποίησαν την φάλαγγα ως όπλο κρούσης, δηλαδή δεν επεδίωξαν με την επέλασή της να καταβάλλουν τον αντίπαλο.

Γνώριζαν ότι κατά την καταδίωξη ενός οπισθοχωρούντος εχθρού η φάλαγγα πιθανότατα θα εξέθετε τα ανυπεράσπιστα πλευρά της ή θα συναντούσε ανωμαλίες στο έδαφος οπότε θα παρουσίαζε ρήγματα.

Οι Μακεδόνες στρατηλάτες, αντίθετα, χρησιμοποίησαν την φάλαγγα ώστε να αγκιστρώσουν τις δυνάμεις του αντιπάλου επάνω της, να τις εγκλωβίσουν, και στην συνέχεια να επιτύχουν το αποφασιστικό πλήγμα με το βαρύ ιππικό τους (Εταίροι, Σαρισσοφόροι ιππείς, Θεσσαλοί). Αυτή η τακτική διδάσκεται ακόμα και σήμερα στις στρατιωτικές ακαδημίες διεθνώς ως τακτική Σφύρας και Άκμωνος (εν προκειμένω Άκμων=φάλαγγα, Σφύρα=Ιππικό).

Στις καταστροφικές για το βασίλειο της Μακεδονίας μάχες στις Κυνός Κεφαλαί και στην Πύδνα, αντίθετα, η φάλαγγα χρησιμοποιήθηκε ως “οδοστρωτήρας”. Οι Ρωμαίοι διέθεταν την ψυχραιμία και την ποιότητα να οπισθοχωρήσουν μετά την πρώτη φονική για αυτούς επαφή, να παρασύρουν την φάλαγγα σε καταδίωξη και να της αντεπιτεθούν μόλις αυτή εξέθεσε τα πλευρά της και παρουσίασε ρήγματα στο μέτωπό της. Κατόπιν αυτού ακολούθησε σφαγή καθώς οι λεγεωνάριοι είχαν ασύγκριτο πλεονέκτημα στις κοντινές επαφές.

Συνοψίζοντας, για να αποτελέσει η Μακεδονική φάλαγγα στοιχείο μιας νικηφόρας συνταγής έπρεπε:

Να δίνει μάχη σε επίπεδο έδαφος χωρίς ανωμαλίες

Να υποστηρίζονται τα πλευρά της επαρκώς από ιππικό

Να οδηγείται σε ασφαλείς για αυτήν ελιγμούς και όχι σε καταδίωξη

Να διοικείται από υψηλής ποιότητας στρατηγούς και ταξίαρχους (όπως αυτοί του Αλεξάνδρου)

Να στελεχώνεται από υψηλής ποιότητας πεζεταίρους (όπως αυτοί του Αλεξάνδρου)

Σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση (όπως έγινε κατά τις κατακτήσεις των Ελληνιστικών βασιλείων από τους Ρωμαίους) η φάλαγγα εξέθετε τα σημαντικά μειονεκτήματά της με κίνδυνο ένας αποφασιμένος και πειθαρχημένος εχθρός (όπως οι Ρωμαίοι) να τα εκμεταλλευτεί.

121 Comments

  1. I am the manager of JustCBD label (justcbdstore.com) and am planning to develop my wholesale side of business. I am hoping someone at targetdomain is able to provide some guidance 🙂 I considered that the most ideal way to accomplish this would be to talk to vape companies and cbd retail stores. I was really hoping if anybody at all could recommend a reliable web-site where I can get CBD Shops B2B Mailing List I am already taking a look at creativebeartech.com, theeliquidboutique.co.uk and wowitloveithaveit.com. Not exactly sure which one would be the very best selection and would appreciate any support on this. Or would it be simpler for me to scrape my own leads? Ideas?

  2. Oh my goodness! Incredible article dude! Thanks, However I am having troubles with your RSS. I don’t understand the reason why I cannot subscribe to it. Is there anyone else getting similar RSS problems? Anybody who knows the solution will you kindly respond? Thanks!!

  3. Oh my goodness! Incredible article dude! Thank you so much, However I am going through troubles with your RSS. I don’t know the reason why I am unable to join it. Is there anybody else getting the same RSS problems? Anyone who knows the solution can you kindly respond? Thanks!!

  4. Can I simply just say what a comfort to find someone who actually understands what they are discussing on the net. You actually realize how to bring a problem to light and make it important. A lot more people really need to look at this and understand this side of the story. I was surprised that you aren’t more popular since you most certainly have the gift.

  5. I seriously love your site.. Pleasant colors & theme. Did you make this web site yourself? Please reply back as I’m trying to create my very own website and would love to learn where you got this from or just what the theme is named. Cheers!

  6. Having read this I thought it was very informative. I appreciate you finding the time and energy to put this informative article together. I once again find myself personally spending a lot of time both reading and leaving comments. But so what, it was still worthwhile!

  7. Next time I read a blog, I hope that it doesn’t fail me as much as this particular one. After all, Yes, it was my choice to read, but I actually believed you would have something useful to say. All I hear is a bunch of whining about something that you could possibly fix if you were not too busy searching for attention.

  8. Achieving your fitness goal does not have to require a certified personal trainer or an expensive gym membership, it’s not hard to exercise at home. It’s easy to go down a training and fitness rabbit hole, however, when you are looking for the best home exercise equipment to outfit your personal home gym.

  9. An impressive share! I have just forwarded this onto a colleague who was doing a little research on this. And he in fact ordered me dinner due to the fact that I discovered it for him… lol. So let me reword this…. Thanks for the meal!! But yeah, thanx for spending time to talk about this matter here on your web site.

  10. Hi, I do think this is a great site. I stumbledupon it 😉 I am going to come back yet again since I book-marked it. Money and freedom is the best way to change, may you be rich and continue to help others.

  11. Hello there! I could have sworn I’ve visited your blog before but after looking at a few of the posts I realized it’s new to me. Nonetheless, I’m definitely delighted I found it and I’ll be bookmarking it and checking back regularly!

  12. We tested coffee makers for the water temperature during the brew cycle and the brewing time as well as the temperature of the coffee at the end of brewing and during the keep warm cycle. In addition, we evaluated each brewer’s ease of use, including how easy it was to read and use the controls, access the water tank and brew basket, read the markings on the tank and carafe, whether or not it had automatic keep warm and shut off cycles, and the ease of cleaning the carafe.

  13. I’m impressed, I have to admit. Rarely do I come across a blog that’s equally educative and entertaining, and without a doubt, you’ve hit the nail on the head. The problem is something that not enough folks are speaking intelligently about. I’m very happy I found this in my search for something concerning this.

  14. Right here is the right site for anybody who hopes to understand this topic. You understand so much its almost hard to argue with you (not that I personally would want to…HaHa). You certainly put a new spin on a topic that’s been written about for a long time. Great stuff, just great!

  15. I am no longer certain where you are getting your information, however great topic. I needs to spend some time studying more or understanding more. Thank you for fantastic information I used to be looking for this information for my mission.

  16. After checking out a number of the blog posts on your web page, I truly like your way of blogging. I added it to my bookmark webpage list and will be checking back in the near future. Please check out my web site too and let me know your opinion.

  17. Have you ever thought about adding a little bit more than just your articles? I mean, what you say is fundamental and everything. However just imagine if you added some great photos or videos to give your posts more, “pop”! Your content is excellent but with pics and videos, this site could certainly be one of the very best in its niche. Excellent blog!

  18. The very next time I read a blog, Hopefully it doesn’t disappoint me just as much as this particular one. I mean, Yes, it was my choice to read, nonetheless I truly believed you would probably have something useful to talk about. All I hear is a bunch of moaning about something you can fix if you were not too busy looking for attention.

  19. Right here is the right web site for anyone who would like to find out about this topic. You know a whole lot its almost hard to argue with you (not that I actually would want to…HaHa). You definitely put a fresh spin on a topic that’s been written about for a long time. Excellent stuff, just excellent!

  20. My wife and i were really fulfilled that Edward could finish up his web research through your ideas he got in your web page. It’s not at all simplistic to just find yourself giving away guidance which usually the others have been trying to sell. And we all realize we have the website owner to give thanks to for that. Those explanations you have made, the simple website menu, the relationships you will help to instill – it’s got mostly terrific, and it’s assisting our son in addition to our family understand that topic is enjoyable, and that’s extremely pressing. Thank you for the whole thing!

  21. Hi there! This post couldn’t be written much better! Reading through this article reminds me of my previous roommate! He always kept talking about this. I’ll send this post to him. Pretty sure he will have a great read. Thank you for sharing!

  22. The next time I read a blog, I hope that it won’t fail me just as much as this particular one. I mean, I know it was my choice to read through, however I truly thought you would probably have something useful to say. All I hear is a bunch of whining about something you could possibly fix if you were not too busy looking for attention.

  23. Next time I read a blog, Hopefully it does not fail me just as much as this particular one. I mean, I know it was my choice to read, nonetheless I truly believed you would have something helpful to say. All I hear is a bunch of moaning about something you could possibly fix if you weren’t too busy seeking attention.

  24. I’m amazed, I have to admit. Rarely do I encounter a blog that’s both educative and amusing, and without a doubt, you’ve hit the nail on the head. The problem is something too few folks are speaking intelligently about. I am very happy I found this in my search for something concerning this.

  25. I’m very happy to uncover this site. I want to to thank you for your time for this fantastic read!! I definitely really liked every bit of it and I have you bookmarked to see new stuff on your website.

  26. The very next time I read a blog, I hope that it won’t fail me just as much as this particular one. After all, Yes, it was my choice to read through, nonetheless I really thought you would probably have something interesting to say. All I hear is a bunch of whining about something you could fix if you weren’t too busy searching for attention.

  27. You’re so interesting! I do not believe I have read through anything like that before. So wonderful to find someone with some genuine thoughts on this issue. Seriously.. many thanks for starting this up. This website is something that is needed on the web, someone with a bit of originality!

  28. I not to mention my friends were actually checking out the nice key points on your site and then quickly I had an awful feeling I never expressed respect to the web blog owner for those strategies. All of the young boys ended up certainly passionate to read all of them and already have very much been loving those things. Thank you for truly being really helpful and for finding this kind of superb guides most people are really desperate to learn about. My personal honest regret for not saying thanks to you sooner.

  29. Pretty section of content. I just stumbled upon your weblog and in accession capital to assert that I acquire actually enjoyed account your blog posts. Anyway I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently fast.

  30. Excellent goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you are just too great. I really like what you have acquired here, certainly like what you are saying and the way in which you say it. You make it enjoyable and you still care for to keep it smart. I can’t wait to read much more from you. This is really a terrific website.

  31. After I originally left a comment I appear to have clicked on the -Notify me when new comments are added- checkbox and now whenever a comment is added I get four emails with the same comment. Is there a means you can remove me from that service? Thanks!

  32. What i don’t understood is actually how you are not actually much more well-liked than you may be now. You’re very intelligent. You realize therefore considerably relating to this subject, produced me personally consider it from so many varied angles. Its like women and men aren’t fascinated unless it is one thing to do with Lady gaga! Your own stuffs excellent. Always maintain it up!

  33. I must thank you for the efforts you have put in penning this website. I’m hoping to view the same high-grade blog posts from you later on as well. In truth, your creative writing abilities has inspired me to get my own website now 😉

  34. Howdy! I could have sworn I’ve visited this site before but after going through some of the articles I realized it’s new to me. Nonetheless, I’m certainly pleased I came across it and I’ll be bookmarking it and checking back frequently!

Υποβολή απάντησης

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.